• Nederland voor 1600
• De Gouden Eeuw
• Het Koninkrijk der Nederlanden
• Wereldoorlogen

Het Muiderslot

Nederland voor 1600

Vóór het begin van de christelijke jaartelling werd het huidige Nederland bewoond door Germaanse en Keltische stammen. Tot het jaar 400 maakte het gedeelte ten zuiden van de Rijn deel uit van het Romeinse Rijk. Tijdens de Middeleeuwen was Nederland verdeeld in autonome gewesten met eigen feodale heren. Onder de Habsburgse vorst Karel V (1500-1558) werden deze gebieden met het huidige België en Luxemburg onder de naam 'Lage Landen' verenigd tot één geheel en toegevoegd aan het grote Bourgondisch-Habsburgse Rijk.

In 1568 kwam een aantal Noord-Nederlandse gewesten onder leiding van prins Willem van Oranje in opstand tegen Filips II, de zoon van Karel V. De oorzaak hiervan was de beperking van de vrijheid van godsdienst en het absolutistisch streven van Filips II. Het werd het begin van wat in Nederland bekend staat als 'de Tachtigjarige oorlog'.

Bij de vrede van Munster in 1648 werd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden als zelfstandige staat erkend. De Republiek bestond uit de zeven soevereine gewesten: Holland, Zeeland, Utrecht, Friesland, Groningen, Overijssel en Gelderland. De republikeinse staatsvorm bleef een feodaal element houden met de stadhouder, een machtige functie die bekleed werd door de erfgenamen van Willem van Oranje.

De Gouden Eeuw

Tijdens de zeventiende eeuw, ook wel de 'Gouden Eeuw' genoemd, kwam de Republiek tot grote welvaart. Voor een groot deel was dat te danken aan de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). De VOC die in 1602 was opgericht om de scheepvaart en handel met Zuidoost-Azië te coördineren, vormde lange tijd de grootste handelsonderneming ter wereld.

De VOC was in zekere zin 's werelds eerste multinational. Haar activiteiten strekten zich uit langs de Aziatische en Afrikaanse kust met vestigingen in Indonesië, Japan, Taiwan, Sri Lanka en Zuid-Afrika. Daarnaast bestond er ook de Westindische Compagnie (WIC), die handel dreef met West-Afrika en Amerika. De WIC voerde van 1625-1664 het beheer over Nieuw-Amsterdam, het tegenwoordige New York.

De noodzaak om al deze handelsbelangen te beschermen, leidde tot verschillende oorlogen met Engeland. Niettemin waren de banden tussen Nederland en Engeland heel nauw. Zowel stadhouder Willem II als zijn zoon stadhouder Willem III waren met een Engelse prinses gehuwd. In 1689 werd Willem III door het Engelse parlement verzocht om het koningschap van Engeland op zich te nemen.

Het Koninkrijk der Nederlanden

De Franse Revolutie betekende het einde van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In 1795 werd de Republiek door de Franse revolutionaire legers bezet. De Fransen maakten er een vazalstaat van: de 'Bataafse Republiek'. In 1806 benoemde Napoleon zijn broer Lodewijk Napoleon tot koning van het 'Koninkrijk Holland' en weer vier jaar later werd Nederland geheel bij Frankrijk ingelijfd. Onder koning Lodewijk Napoleon werd Amsterdam tot hoofdstad uitgeroepen.

In 1813, na de ineenstorting van het Franse rijk en hernieuwde onafhankelijkheid van Nederland, ontstond er een strijd tussen 'koningsgezinden' en 'republikeinen', die beslecht werd in het voordeel van de koningsgezinden. Willem Frederik, Prins van Oranje Nassau en zoon van de laatste stadhouder, kwam terug uit Engeland. De regering verhuisde weer naar Den Haag, terwijl Amsterdam de officiële hoofdstad bleef. Ook bleef Nederland een eenheidsstaat, want men keerde niet terug naar het stelsel van zelfstandige provincies. Toen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden in 1815 werden samengevoegd tot het Koninkrijk der Nederlanden, werd Willem Frederik tot Koning benoemd. Hiermee werd het erfelijk koningschap ingesteld.

Na een ingrijpende herziening van de Grondwet in 1848 waren de ministers geen verantwoording meer verschuldigd aan de Koning, maar aan de gekozen volksvertegenwoordiging. Deze nieuwe grondwet vormde het fundament van de huidige constitutionele monarchie, op basis van een parlementair stelsel. In 1830 scheidden de Zuidelijke Nederlanden zich af en vormden de staat België. In 1839 berustte Willem I in deze afscheiding. In hetzelfde jaar nog deed hij afstand van de troon. Met de afscheiding van België kreeg Nederland zijn huidige vorm. Willem I werd opgevolgd door Willem II. Na de dood van diens zoon Willem III in 1890, eindigde de erfopvolging in mannelijke lijn en verviel de personele unie met Luxemburg, waarvan de Nederlandse koning tot dan Groothertog was g eweest. Onder regentschap van haar moeder, koningin Emma, kwam koningin Wi lhelmina (1880-1962) aan de regering. In 1898 eindigde het regentschap toen Wilhelmina 18 jaar werd en zelf de taken van het koningschap op zich nam.

Wereldoorlogen

Gedurende de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) was Nederland neutraal. Hoewel Nederland ook tot aan de Tweede Wereldoorlog een politiek van strikte neutraliteit had gevoerd, werd het in mei 1940 door Duitsland aangevallen, waarna vijf jaren van bezetting volgden. Koningin Wilhelmina week uit naar Engeland waar zij een belangrijke rol bleef vervullen als symbool van het verzet tegen de bezetter. Na een regeerperiode van vijftig jaar, deed zij in 1948 afstand van de troon ten gunste van haar dochter Juliana. In 1980 werd Juliana opgevolgd door haar oudste dochter, de huidige koningin Beatrix.

Tot aan de Tweede Wereldoorlog was Nederland een grote koloniale mogendheid. Vrij spoedig daarna werden de koloniën zelfstandig. Indonesië maakte zich geheel los van Nederland. Suriname en de Nederlandse Antillen, gelegen in het Caraï bisch gebied, werden in 1954 met Nederland gelijkwaardige partners bij de aanvaarding van het Statuut voor het Koninkrijk. Hierbij werd bepaald dat de regering van het Koninkrijk de buitenlandse betrekkingen en defensie voor de overzeese gebiedsdelen zou behartigen. Op 25 november 1975 werd Suriname een onafhankelijke republiek. Sinds 1 januari 1986 heeft Aruba, dat tot dan toe samen met de eilanden Curaçao, Bonaire, St. Eustatius, Saba en St. Maarten de Nederlandse Antillen vormde, een 'status aparte' binnen het Koninkrijk gekregen. Daarmee werd Aruba een gelijkwaardige partner in het Koninkrijk, naast de Nederlandse Antillen en Nederland.